Een collega die terugkomt van het werk met een flesje “detox”-druppels voorgeschreven door een “holistische therapeut” die hij op Instagram heeft ontmoet. Een buurvrouw die haar behandeling tegen hoge bloeddruk vervangt door magnetisme-sessies. Deze situaties komen steeds vaker voor en vormen een concreet probleem voor de volksgezondheid. Het herkennen van een dubieuze therapie voordat je er tijd, geld of, erger nog, je gezondheid aan riskeert, vereist enkele specifieke reflexen.
Wet van 10 mei 2024: wat is er veranderd voor valse therapeuten in Frankrijk
Voor deze wet was het vervolgen van een pseudo-therapeut een juridische strijd. Men stuitte op generieke overtredingen (illegale uitoefening van de geneeskunde, misbruik van kwetsbaarheid) die moeilijk te karakteriseren waren voor de rechtbank.
De wet van 10 mei 2024 creëert twee afzonderlijke misdrijven. De eerste richt zich op de aanmoediging tot onthouding of stopzetting van medische zorg. De tweede richt zich op praktijken die als therapeutisch worden gepresenteerd en die een persoon blootstellen aan het risico van overlijden of permanente invaliditeit. We gaan van een juridische vaagheid naar een operationeel strafrechtelijk kader.
Concreet kan een beoefenaar die je zegt je chemotherapie te stoppen om een groentenjuice-protocol te volgen nu specifiek vervolgd worden voor dit advies. Voor 2024 moest men sektarische invloed of illegale uitoefening van de geneeskunde bewijzen, wat jaren kon duren. Dit nieuwe kader maakt het ook mogelijk om een dubieuze therapie te begrijpen op basis van duidelijke juridische criteria in plaats van op een simpel gevoel.
De Miviludes heeft in 2024 4.571 meldingen geregistreerd, meer dan het dubbele in vergelijking met 2015. De categorie gezondheid en welzijn vertegenwoordigt 37% van deze meldingen. De toename is niet onbeduidend: het weerspiegelt zowel een betere meldcapaciteit als een daadwerkelijke toename van beoefenaars zonder erkende opleiding.
Concreet waarschuwingssignalen bij een dubieuze therapeut
In de praktijk herkennen we een therapeutische afwijking niet aan de beoefende discipline, maar aan het gedrag van de beoefenaar. Een gediplomeerde osteopaat kan afwijken, een naturopath zonder diploma kan binnen de grenzen van de complementariteit blijven. Het is de houding die telt.
De verzoeken die een onmiddellijke weigering moeten uitlokken
- Stoppen met een lopende medische behandeling: geen enkele competente beoefenaar van complementaire geneeskunde zal ooit vragen om een door een arts voorgeschreven behandeling te onderbreken. Als dit je gevraagd wordt, ga dan weg
- De banden met je naasten of je huisarts verbreken: de isolatie van de patiënt is een klassiek mechanisme van invloed, gedocumenteerd in de rapporten van de Miviludes
- Betalen voor sessies in een niet-restitueerbaar pakket, vaak enkele duizenden euro’s vooraf, voor een “volledig protocol” waarvan de inhoud vaag blijft
- Onderworpen worden aan een diagnose gesteld zonder klinisch onderzoek, uitsluitend door “energetisch gevoel” of “spiertest”
De formuleringen die het gebrek aan bewijs verbergen
Men hoort vaak “de reguliere geneeskunde wil niet dat je het weet”. Deze retoriek van een medische samenzwering is een betrouwbare indicator. Een serieuze beoefenaar positioneert zich niet tegen de geneeskunde, hij werkt complementair met haar.
Een andere veelvoorkomende formulering: “het werkt bij duizenden patiënten”. Zonder gepubliceerde klinische studies, zonder verifieerbare gegevens, is dit soort bewering niets waard. Een getuigenis is geen wetenschappelijk bewijs, zelfs niet als het honderd keer op een website herhaald wordt.
Praktijken die door de Miviludes worden aangepakt: reiki, kinesologie en paramedische afwijkingen
Het laatste rapport van de Miviludes wijst op een aanzienlijke toename van meldingen over paramedische activiteiten, die ongeveer 40% van de gerapporteerde gevallen uitmaken. Reiki en kinesologie worden expliciet aangewezen als mogelijke afwijkingen, ook door de Nationale Raad van de Orde van Fysiotherapeuten.
Het probleem is niet de ontspanning of de aanraking op zich. Het is wanneer een reiki-beoefenaar beweert kanker te behandelen of wanneer een kinesoloog zegt “traumatische cellulaire herinneringen” te detecteren dat de rode lijn wordt overschreden. Elke praktijk die een medische diagnose vervangt, valt buiten zijn kader.
De reacties variëren op dit punt: sommige patiënten ervaren een reëel voordeel van deze benaderingen in aanvulling op een klassieke medische follow-up. Het onderscheidende criterium blijft altijd hetzelfde. Werkt de beoefenaar samen met je arts of tegen hem?
Een therapeut controleren voordat je een afspraak maakt
Voordat je een beoefenaar van niet-conventionele geneeskunde raadpleegt, kun je enkele snelle controles uitvoeren die de meeste risicoprofielen uitsluiten.
- Zoek de naam van de beoefenaar op de website van de Miviludes en in de registers van de beroepsorganisaties (artsen, fysiotherapeuten, verpleegkundigen). Een gereguleerde zorgverlener is ingeschreven bij een orde
- Controleer de weergegeven opleiding: een “diploma” afgegeven door een particuliere organisatie zonder erkenning van de staat garandeert geen klinische competentie. Sommige naturopathie-opleidingen duren slechts een paar weekenden
- Vraag of de beoefenaar bereid is om met je huisarts te communiceren. Een weigering is een sterk signaal
- Raadpleeg online beoordelingen met voorzichtigheid: valse getuigenissen zijn gebruikelijk en een groot aantal positieve beoordelingen vervangt geen verifieerbare opleiding
We hebben het hier niet over onnodige bureaucratie. Deze controles duren tien minuten en kunnen maanden van ongepaste zorg voorkomen, of zelfs een therapeutische stop met ernstige gevolgen.
Wat te doen bij een geconstateerde afwijking
Als je merkt dat een naaste of jijzelf geconfronteerd wordt met een beoefenaar die voldoet aan de eerder beschreven criteria, is het mogelijk om dit rechtstreeks online te melden bij de Miviludes. Deze melding kan anoniem zijn. Zorgprofessionals hebben bovendien een informatieplicht over sektarische afwijkingen, zoals herhaald in het kader van de wet van 2024.
Contact opnemen met je huisarts blijft de eerste concrete actie. Zelfs na een onderbreking van de behandeling maakt een terugkeer naar de consultatie het mogelijk om eventuele schade te evalueren en een passend zorgtraject te hervatten. Het strafrechtelijke kader bestaat nu om patiënten te beschermen, maar de beste bescherming blijft een eenvoudige reflex: geen enkele legitieme therapie vraagt je om te kiezen tussen haar en de geneeskunde.
